Nhập khẩu tôm EU duy trì tăng trưởng trong năm 2025
Theo dữ liệu của Shrimp Insight, trong 10 tháng đầu năm 2025, EU đã nhập khẩu tổng cộng khoảng 374.500 tấn tôm chân trắng đông lạnh (mã HS 03061792) và tôm chế biến GTGT (mã HS 160521, 160529), tăng 18% so với cùng kỳ năm trước; giá trị nhập khẩu đạt 2,35 tỷ euro, tăng 21%. Đà tăng này phản ánh nhu cầu tiêu thụ vẫn khá bền bỉ, đặc biệt tại khu vực Nam Âu và Tây Bắc Âu – hai vùng chiếm hơn 95% tổng lượng nhập khẩu tôm của khối.
Trong bức tranh đó, Ecuador tiếp tục củng cố vị trí nhà cung cấp số 1 với hơn 203.700 tấn, tăng tới 37%, bỏ xa các nguồn cung còn lại. Ấn Độ vươn lên mạnh mẽ, đạt khoảng 51.500 tấn, tăng 33%, trong khi Việt Nam đứng thứ ba với gần 46.000 tấn, tăng 12%.
Khoảng cách thị phần giữa Việt Nam và Ấn Độ không lớn, nhưng khoảng cách với Ecuador ngày càng bị nới rộng.
Phúc lợi động vật dần trở thành yêu cầu kỹ thuật bắt buộc
Trong bối cảnh đó, các yêu cầu mới về phúc lợi động vật đang nổi lên như một “ngưỡng cửa” mới. Từ năm 2026, nhiều chuỗi bán lẻ lớn tại EU và Anh yêu cầu tôm nước ấm phải được gây ngất hoàn toàn (thường bằng điện) trước khi ngâm đá, thay thế phương pháp sốc lạnh truyền thống. Quy định này đã được các nhà bán lẻ như Tesco, Marks & Spencer, Sainsbury’s hay Waitrose đưa vào chính sách mua hàng, gắn trực tiếp với điều kiện duy trì tư cách nhà cung cấp.
Điểm khác biệt của rào cản này là không thể xử lý bằng giấy tờ hay chứng thư đơn thuần. Doanh nghiệp buộc phải đầu tư lại công nghệ thu hoạch và sơ chế, thay đổi quy trình vận hành và kiểm soát chặt chẽ hơn khâu vận chuyển tôm sống. Chi phí đầu tư cho một dây chuyền gây ngất điện là không nhỏ trong bối cảnh biên lợi nhuận ngành tôm ngày càng bị thu hẹp.
Bối cảnh cạnh tranh gia tăng tại thị trường EU
Ở góc độ cạnh tranh, phúc lợi động vật có thể trở thành lợi thế gián tiếp cho các quốc gia đã quen với mô hình sản xuất quy mô lớn, chi phí thấp và tỷ lệ chứng nhận cao. Ecuador – nước đang nắm thị phần áp đảo tại EU – có tỷ lệ tôm đạt các chứng nhận bền vững như ASC cao hơn đáng kể so với Việt Nam, đồng thời sở hữu chuỗi sản xuất khép kín giúp dễ tích hợp công nghệ mới. Ấn Độ, với lợi thế quy mô và giá thành, cũng đang gia tăng hiện diện nhanh chóng trong bối cảnh các thị trường khác, đặc biệt là Mỹ, trở nên khó lường hơn.
Trong khi đó, theo số liệu Hải quan Việt Nam, xuất khẩu tôm Việt Nam sang EU tính từ đầu năm tới 15/12/2025 đạt hơn 562 triệu USD, tăng 22% so với cùng kỳ, cho thấy EU vẫn luôn là thị trường quan trọng và còn dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, nếu không kịp thích ứng với các chuẩn mực mới, mức tăng trưởng hiện tại có nguy cơ chỉ mang tính ngắn hạn.
Thích ứng tiêu chuẩn mới để duy trì vị thế tại EU
Phúc lợi động vật không còn là câu chuyện hình ảnh hay trách nhiệm xã hội thuần túy, mà đang trở thành điều kiện tham gia cuộc chơi tại thị trường EU. Với ngành tôm Việt Nam, thách thức không chỉ nằm ở chi phí đầu tư, mà ở việc làm sao để quá trình chuyển đổi không tạo ra khoảng cách quá lớn giữa doanh nghiệp lớn và khối SMEs – lực lượng chiếm tỷ trọng đáng kể trong xuất khẩu.
Việc sớm xây dựng hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn trong nước, cùng cơ chế tài chính hỗ trợ đổi mới công nghệ, sẽ đóng vai trò then chốt để ngành tôm không bị động trước làn sóng nâng chuẩn này. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, khả năng đáp ứng đồng thời yêu cầu về giá, chất lượng và chuẩn mực sản xuất sẽ quyết định liệu tôm Việt Nam có cải thiện được vị trí của mình tại thị trường EU trong những năm tới hay không.
Kim Thu
VASEP